İSA QEMBER: “Eliyevin hakimiyyetde olduğu illerde söz azadlığı hemişe tehlükede olub”

"Sehvleri etiraf etmek de cesaretdir"

   Siyasi aktivlik artıq cemiyyetin bütün tebeqelerine sirayet etmekdedir. Bu ayın evvelinden etibaren ise prosesler daha süretle inkişaf etmeye başlayıb. Silsile mitinqler, müxalifetin inteqrasiyası istiqametinde atılan ciddi addımlar, eyni zamanda hakimiyyetin azad metbuata basqısı, bunun müqabilinde medianın keskin reaksiyası ve sonda dövlet başçısının addımlarından geri çekildiyini nümayiş etdirmesi kimi ciddi, ehemiyyetli meseleler mehz dekabr ayına tesadüf edir. Müsavat Partiyasının başqanı İsa Qemberle söhbetimiz de bütün bu baş verenlerle bağlıdır.

   - Müxalifet liderlerinin zirve toplantısı ile bağlı xeberler bir qeder konkretleşib. İlk günlerde nezerde tutduğunuz çerçive ve forma alınırmı?

   - Söhbet menim teklifimde deyil. Müxalifetin bir araya gelmesi ictimai sifarişdir, milletin marağına uyğun bir hadisedir. Men Amerikaya getmezden evvel Siyasi Fikir Merkezinde geniş bir toplantı keçirilmişdi. Hemin toplantıda çox ehemiyyetli qerarlar qebul olunmuşdu ki, müxalifet liderlerinin sammitinin keçirilmesi, emekdaşlıq haqqında saziş layihesinin hazırlanması ve müxalifetin emekdaşlığının müxtelif istiqametleri ile bağlı tekliflerin toplanıb deyerlendirilmesi üçün işçi qrup yaradılsın ve teklifler hazırlasın. Men Amerikadan qayıdanda çox böyük memnuniyyetle eşitdim ki, işçi qrup bir neçe defe görüşüb, bir çox senedler hazırlanıb, bir çox teklifler müzakire edilib ve son toplantıda müxalifetin zirve toplantısının dekabrın 26-da keçirilmesi razılaşdırılıb. Proses normal gedir ve güman edirem ki, yaxın günlerde müxalifetin emekdaşlığının yeni bir merhelesine başlamağın birge iştirakçısı olacağıq.

   - Müxalifet düşergesinde sammitin keçirilmesini arzulamayan qüvveler varmı?
   - Ümumi ab-havadan hiss olunur ki, bezi siyasi partiyalar demek istemirem ki, müxalifetin bir araya gelmesinde maraqlı deyiller, ancaq en azı toplantının baş tutmamasında maraqlı olan qüvveler deyesen var. Çox teessüf ki, var.

   - Sammitde iştirak etmeyen partiyalar haqqında sizde melumat varmı?
   - Toplantının baş tutmasını istemeyenler tebii ki, özlerinin iştirak edib-etmeyeceyi ile prosese tesir etmek isteyirler. Ancaq mene ele gelir, başa düşenden sonra ki, bu tedbir onsuz da keçirilecek ve iştirak etmeyenler prosesden kenarda qala bilerler, bu bezi siyasi partiyaları fikirleşmeye mecbur edecek.

   - Demkonqrese daxil olan partiyalar 29 dekabr mitinqinin keçirilmesi ile bağlı qerarda qalırmı ve bu barede planlarınız varmı?
   - Tebii. 29 dekabrda növbeti mitinqin keçirilmesini qerara almışıq. Ve bu qerarda heç bir deyişiklik yoxdur, gözlenilmir de. Eyni zamanda men onu da qeyd etmek isteyirem ki, bizim 8 dekabr mitinqimiz ve 29 dekabrda mitinq keçirmek barede qerarımız proseslere öz tesirini gösterir. 18 dekabrda Vetendaş Birliyi Partiyası ciddi bir kütlevi tedbir keçirdi, 20-de metbuatın, 22-de ise Qarabağ mitinqinin keçirilmesi gözlenilir. Diger siyasi qüvveler de mitinqlere hazırlaşır. Bu artıq onu gösterir ki, cemiyyet yavaş-yavaş passivlik merhelesinden ayrılıb.

   - Jurnalistlerin mitinqine geleceksinizmi?
   - Yeqin bilirsiniz ki, artıq Türkiyeden çox önemli bir devetden imtina etmek mecburiyyetinde qaldım. 21-23 dekabrda İstanbulda Türkiye dövletinin himayesi altında keçirilen ciddi bir qurultay gözlenilir ve hemin qurultaya men gede bilmeyeceyem. Bu mitinqlerde iştirak etmek niyyetindeyem.
   - Azerbaycanda söz ve metbuat azadlığının veziyyetini o derecedemi gergin hesab edirsiniz ki, devetden imtina etdiniz?
   - Söz azadlığı insanın, cemiyyetin en mühüm azadlıqlarından biridir. Azerbaycanda Heyder Eliyev hakimiyyeti dövründe söz azadlığı hemişe tehlükede olub. Eger memleketimizin inkişafını isteyirikse, demokratik yolla inkişafını istemeliyik. Demokratik yolla inkişafını isteyirikse, ölkede metbuat azadlığı yüksek seviyyede qorunmalıdır. Bu bizim mövqeyimizdir ve bizim konkret meselelere münasibetimiz de bu mövqeden ireli gelir. Siz yeqin şahidi olmusunuz ki, bezen hetta Müsavat Partiyasına qarşı eks mövqede duran qezetleri de biz müdafie etmişik. Ona göre de bizim müsteqil metbuatı, müxalifet metbuatını müdafie etmeyimiz çox tebii, zeruri ve labüd mövqedir.

   - Prezidentliyiniz dövründe jurnalistlerin mitinq keçirmesine imkan vermeyeceksiniz. Hansı formada?
   - Bizim hakimiyyetimiz dövründe jurnalistlerin mitinq keçirmeye ehtiyacı olmayacaq. Jurnalistler professional şekilde öz funksiyalarını yerine yetirecekler. Eyni zamanda professinal fealiyyet neticesinde normal yaşamaq imkanı elde edecekler. Mitinq ise isteseler keçirecekler. Ancaq ele bir söz olmayacaq ki, onu jurnalistler mehz mitinqde demeye mecbur olsunlar. Sözlerini demeye hemişe imkanları, tribunaları yüksek seviyyede olacaq.
   - Yeqin ki, Heyder Eliyevin redaktorlarla görüşünü KİV-de epizodik de olsa, izleye bildiniz. Qibte edilecekdirmi Heyder Eliyevin veziyyeti?
   - Xoşagelen bir şey deyil ki, dövlet başçısı o veziyyete düşsün ki, bir neçe gün evvel atılan addımlardan imtina etmeye mecbur olsun. Men dövlet başçısının, bütövlükde hakimiyyetin siyasetinin ardıcıl olması terefdarıyam. Ancaq siyaset düzgün olmalıdır ki, onun ardıcıl olmasından da zövq alaq, müsbet qiymetlendire bilek. Siyaset ardıcıl olmayanda tebii ki, dövlet başçısı da sehvleri etiraf etmeye mecbur ola biler. Ancaq sehvleri etiraf etmek de cesaretdir, bu da düzgün addımdır. Bu baxımdan dövlet başçısının sehvleri etiraf etmek elametleri müsbet qiymetlendirile biler.

   - Dünenki Heyder Eliyev enenevi Heyder Eliyeve benzeyirdimi?
   - Yox, enenevi Heyder Eliyeve benzemirdi. Ancaq H.Eliyevin heyat yolu ve siyasi fealiyyeti, gedişleri haqqında kifayet qeder bilgiye malik olan bir adam kimi burada menim üçün qeyri-adi görünen bir şey de yoxdur.
   - Heyder Eliyev bu addımı ne ilese kompensasiya edecekmi, sizce?
   - Gücü çatsa, edecek.

   - Gücü çatacaqmı?
   - Bu artıq cemiyyetden, siyasi qüvvelerden, metbuatdan ve beynelxalq birlikden asılıdır. Men dörd faktoru sadaladım ve görüşün baş tutmasında bu dörd faktor qeyd olunmalıdır. İlk növbede YAP-ın qurultayından sonra metbuatın fedakar mübarizesi öne çekilmelidir. İkincisi, Azerbaycanda siyasi qüvvelerin metbuatı birmenalı şekilde müdafie etmesi ve metbuatın bütün tedbirlerinde iştirak edeceyini beyanlaması qeyd olunmalıdır. Üçüncüsü, cemiyyetin desteyinin media terefinde olması göründü ve bu qeyd olunmalıdır. Dördüncü mühüm bir amil ise beynelxalq birliyin mövqeyidir. Ve beynelxalq birliyin de Azerbaycanda metbuatın sıradan çıxarılması cehdlerine qarşı çıxması yüksek qiymetlendirilmelidir. Bu kompleks amiller dünenki görüşün baş tutmasına getirib çıxardı ve tebii ki, bundan sonra da hadiselerin ne cür gedeceyi bu dörd amilin tesirinden asılı olacaq.

   - Siz bu fikirle razılaşırsınızmı ki, Heyder Eliyev geri çekildi...
   - Fikir verdinizse, söhbetde dövlet başçısı tez-tez tekrar edirdi ki, menim xeberim yoxdur, ancaq eyni zamanda bezen ele detallardan xeberdar olduğunu nümayiş etdirirdi ki, ziddiyyet yaranırdı. Bu baxımdan tebii ki, Heyder Eliyev metbuata qarşı bu cür hücum kampaniyasının eks-netice vereceyini derk etdi ve geri çekildi. Ancaq bu geriçekilme hansı müddete hesablanıb, Heyder Eliyev bunu hansısa şekilde kompensasiya etmek barede düşünecekmi, bu, artıq üzerinde hamımızın düşünmeli olduğumuz suallardır.

   - Bu görüşde ve bu görüntüde Heyder Eliyevin uduşu var idimi?
   - Evvela o görüş faktının özü ile Avropa Şurasının basqılarının qarşısını xeyli aldı. Hetta men dünenki görüşde de fikrimi ifade etdim ki, dialoqdan qaçmaq olmaz. Ve buna göre de o fikirdeyem ki, hetta jurnalistler o görüşden imtina etseydiler de H.Eliyev bu raundu udacaqdı. Çünki o qezetlere etdiyi nisbi güzeştleri onsuz da edecekdi. Ancaq o zaman deyecekdi ki, problemler vardı, menim xeberim yox idi, xeber tutan kimi onları görüşe devet etdim, gelmediler, ancaq o problemleri hell etdim. Ve bununla da dövlet başçısı beynelxalq ictimai reye demokratiya meselelerine diqqetli dövlet adamı kimi teqdim olunacaqdı. Görüşden imtina eden jurnalistler ise destruktiv, dialoq istemeyen, neyin bahasına olursa-olsun, öz istediyini yeritmek isteyen qüvve kimi teqdim olunacaqdı. Bu da kifayet qeder mentiqli görünecekdi. Yeni bu gedişi etmekle Heyder Eliyev uduş elde etmişdi. İkinci uduşu ise H.Eliyev görüşü ne şekilde keçirmesi ile elde etdi. Bu da göz qabağında idi. Media nümayendeleri orada iddialarını ortaya qoymağa, narazılıqlarını söylemeye hazırlaşırdılar, ancaq onların ifade etmek istediyi fikirlerin çoxunu H.Eliyev giriş nitqinde dedi. Sehvleri etiraf etdi ve bir növ terksilah etdi. Media nümayendelerinin söyleyeceyi fikirlerin çoxuna cavab verildi. Artıq cavabı verilmiş iradı da tezeden bildirmek bir qeder mentiqli görünmürdü. Görüş zamanı da sert meqamlar ortalığa çıxa bilesi hallarda situasiyanı gerginleşdirmedi, ya razılaşdı ki, onları hell etmek lazımdır, ya da ki yumşaq davranışı ile meseleni yumşaltdı. Taktiki baxımdan görüşü yaxşı apardı. Eyni zamanda hamımız insanıq. Özü de Azerbaycan xalqı kimi qedirbilen xalqın nümayendeleriyik. Tebii ki, indi görüşde iştirak eden redaktorlar bir az “insaf” dairesinde davranmaq baresinde düşünecekler. Tebii ki, bu da var. Ancaq ne qeder davam edecek, bu hem H.Eliyevin hakimiyyetinin davranışından, hem de redaktorların meselelere ne derecede prinsipial yanaşmasından asılı olacaq.

   - Sizin siyasi baxışlarınıza beled olduğumuz üçün deye bilerik ki, situasiyanı H.Eliyev kimi indiki seviyyeye getirib çıxarmazdınız. Amma dünen bir anlığa H.Eliyevin yerinde siz olsaydınız, redaktorlara cemi bu qeder güzeşte gederdiniz, yoxsa?
   - Siz onda haqlısınız ki, men o situasiyaya düşmezdim. Men problemleri hell etmek zerureti ile yanaşı, problemlerin yaranmasına imkan vermemek siyasetinin terefdarıyam. Odur ki, menim ele situasiyaya düşmeyim az ehtimallıdır. Ancaq olur de, 92-93-cü illerde biz hakimiyyetde olanda jurnalistlerle bağlı xoşagelmez hallar baş vererken biz addım atırdıq ve kifayet qeder ciddi müzakire edirdik. Sadece olaraq men bu tipli görüşlere konfliktde iştirak eden qüvveleri devet ederdim, hamını yox. Ve hemin görüşden reklam meqsedile istifade etmeye çalışmazdım. Daha işgüzar şeraitde yaranmış problemi hell etmeye çalışardım.

   - Redaktorların mövqeyindeki ardıcıllıq sizi demokratiya uğrunda mübarize aparan terefdaş kimi qane etdimi?
   - Demokratiya ve azad söz terefdarı kimi men hesab edirem ki, bir düşergedeyik. Sözün doğrusu, helelik daha çox H.Eliyevin mövqeyi işıqlandırılır. Ancaq mende olan ve mediada geden melumatlara göre, görüşde çıxış eden media nümayendeleri kifayet qeder prinsipial şekilde mövqelerini ortaya qoya bilibler.
   - Dünenki görüşde H.Eliyev bir maraqlı cümle işletdi. Rauf beyle dialoq esnasında dedi ki, borclar dondurulur, 2002-ci ilin sonunda bu barede danışarıq. 2002-ci ilin sonunda Rauf bey kiminle söhbet edecek?
   - O vaxta qeder prezident seçkileri olsa, menimle. Olmasa, yeqin ki, Heyder Eliyevle...